Kinh tế vi mô - Cầu

___________________________________________________________________

1. Khái niệm

Cầu về một loại hàng hoá biểu thị những khối lượng hàng hoá mà người tiêu dùng mong muốn và sẵn sàng mua tương ứng với các mức giá xác định.

Cầu cá nhân: Là lượng hàng hóa hay dịch vụ mà người đó mua ở các mức giá khác nhau.

Cầu thị trường: Là tổng mức cầu cá nhân ở các mức giá.

2. Các yếu tố xác định hàm số cầu

2.1. Các yếu tố xác định cầu

Cầu về hàng hóa không chỉ phụ thuộc vào giá của bản thân hàng hóa đó má còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như:

            + Thu nhập cá nhân của người tiêu dùng.

            + Giá cả các hàng hóa liên quan.

            + Dân số ( quy mô thị trường)

            + Thị hiếu.

            + Các kỳ vọng

2.2. Hàm số cầu

Từ những yếu tố xác định cầu, có thể trình bày cầu dưới dạng hàm số

Q_D = f(P)

Q_{D =}  aP + b  (a<0)

3. Đường cầu

3.1. Biểu cầu

Biểu cầu là bảng số liệu mô tả số lượng cầu về hàng hóa hay dịch vụ mà người tiêu dùng mua tương ứng với các mức giá cả khác nhau.

3.2. Đường cầu

Đường cầu là đường mô tả cầu về hàng hóa trên đồ thị trong mối tương quan với giá cả của nó (các yếu tố khác không đổi).

Đường cầu được vẽ từ biểu cầu hay từ hàm số cầu với dạng đơn giản  :

Q = a P  + b      hay   P = a Q  + b     ( với a < 0)

3.3. Luật cầu

          Luật cầu được phản ánh qua tính chất của đường cầu  (đường  D trên đồ thị ). Đường cầu dốc xuống về bên phải đồ thị cho biết : cầu về hàng hóa hay dịch vụ và giá cả của nó nghịch biến với nhau : khi giá tăng thì cầu giảm và ngược lại.

        Một số ngoại lệ : trong trường hợp suy thóai kinh tế hay lạm phát cao, cầu về hàng hóa và giá cả đồng biến với nhau.

3.4. Sự dịch chuyển của đường cầu

* Sự thay đổi của cầu dọc theo đường cầu :

          Sự thay đổi của cầu dọc theo đường cầu là sự thay đổi lượng cầu về hàng hóa khi giá cả của nó thay đổi ,các yếu tố khác không đổi ( hàm số cầu không thay đổi )

* Sự dịch chuyển của đường cầu :

        Sự dịch chuyển của đường cầu là sự thay đổi vị trí của đường cầu trên đồ thị : đường cầu dịch chuyển hoàn toàn sang bên phải hay bên trái đồ thị .

 

* Nguyên nhân sự dịch chuyển của đường cầu :

Download toàn bộ bài viết tại đây

 

Kinh tế vi mô - Ý nghĩa thực tiễn của cung- cầu

___________________________________________________________________

 

1. Độ co giãn và doanh thu

Tổng doanh thu  = giá x lượng

Hàm doanh thu TR = P x Q

Doanh thu biên được xác định

MR= dTR(Q)/dQ= TR’(Q)

 MR = P’(Q) x Q +P

Phương trình trên biểu thị mối quan hệ giữa doanh thu, độ co giãn và doanh thu biên. Nếu cầu co giãn hoàn toàn (đường cầu nằm ngang) thì doanh thu biên trùng với đường cầu. Trong trường hợp đường cầu dốc xuống thì doanh thu biên nhỏ hơn giá. Khi đó, đường doanh thu biên nằm dưới đường cầu

Như biểu đồ cho thấy, tổng doanh thu tăng khi tăng lượng (và giá giảm) trong vùng cầu co giãn. Tổng doanh thu giảm khi tăng lượng (và giảm giá) trong vùng cầu kém co giãn. Tổng doanh thu đạt cực đại khi và chỉ khi cầu co giãn đơn vị.

Theo như suy luận ở trên, chúng ta thấy rằng giá giảm sẽ dẫn đến:

- tăng tổng doanh thu khi cầu co giãn,

- doanh thu không đổi khi cầu co giãn đơn vị và

- doanh thu giảm khi cầu kém co giãn. Tương tự như vậy, giá tăng sẽ dẫn đến:

- giảm doanh thu khi cầu co giãn,

- doanh thu không đổi khi cầu co giãn đơn vị và

- doanh thu tăng khi cầu kém co giãn.

Điều này có nghĩa là để tối đa hóa doanh thu, doanh nghiệp sẽ sản xuất tại mức sản lượng, mà ở đó cầu co giãn đơn vị. Trong trường hợp, mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận chứ không phải doanh thu, thì khi đó mức sản xuất tối ưu phải được xem xét trên cả phương diện doanh thu và chi phí.

2. Sự can thiệp trực tiếp của chính phủ

2.1.Sự can thiệp trực tiếp

Giá trần (hay giá tối đa - Pmax)

- Thấp hơn giá cân bằng.

- Q_S < Q_D : Thiếu hụt, khan hiếm hàng hóa.

- Sử dụng hình thức xếp hàng hoặc hình thức định lượng, tem phiếu.

- Chính phủ cần cung lượng hàng hóa thiếu hụt nếu muốn Pmax có hiệu lực.

- Nếu Chính phủ không hỗ trợ sẽ xuất hiện thị trường chợ đen, Pmax bị vô hiệu hóa. 

Giá sàn (hay giá tối thiểu - Pmin )

- Cao hơn giá cân bằng.

- Q_S > Q_D : Dư thừa hàng hóa.

- Chính phủ cần mua hết lượng hàng hóa dư thừa nếu muốn Pmin có hiệu lực.

- Nếu Chính phủ không mua hết lượng hàng hóa thừa, Pmin bị vô hiệu hóa

2.2. Sự can thiệp gián tiếp

Đánh  thuế

Khi không có thuế (chẳng hạn, thuế đơn vị) thì mức giá mà người tiêu dùng trả (PD) bằng với mức giá mà người bán nhận được (PS) và bằng với giá cân bằng thị trường P0.

Khi có thuế (t) thì mối quan hệ giữa giá mà người tiêu dùng trả (PD) và người bán nhận được (PS) thông qua phương trình sau:

P_D = P_S + t

Trong đó,

ΔP_D = P_D - P₀   : là mức thuế người mua chịu.

ΔP_S  = P₀  - P_S : là mức thuế người bán chịu.

Tổng mức thuế mà người mua và bán chịu bằng với mức thuế đơn vị ΔPD + ΔPS  = t

Mối quan hệ này cũng chỉ ra rằng khi có thuế sẽ làm dịch chuyển đường cung sang trái và điểm cân bằng mới được xác lập thỏa mãn phương trình trên. Mối quan hệ này có thể minh họa thông qua biểu đồ dưới đây.

Người tiêu dùng hay người sản xuất phải chịu khoản thuế phụ thuộc vào độ co giãn tương đối của cung và cầu. Người sản xuất sẽ gánh chịu phần lớn khoản thuế nếu cầu co giãn nhiều so với cung ( E_D /E_S lớn). Ngược lại, người tiêu dùng sẽ gánh chịu phần lớn khoản thuế nếu cầu ít co giãn so với cung ( E_D /E_S nhỏ).

Phần thuế chuyển vào giá có thể tính theo công thức

                            t x E_S / ( E_D + E_S)        

Một số trường hợp đặc biệt

Đường cầu hoàn toàn co giãn theo giá, thuế không làm tăng giá thị trường.

Kết quả: Nhà sản xuất chịu toàn bộ thuế

Đường cung hoàn toàn co giãn theo giá, giá thị trường tăng đúng bằng mức thuế.

Kết quả: Người tiêu dùng chịu toàn bộ thuế

Đường cầu hoàn toàn không co giãn theo giá,  giá thị trường tăng đúng bằng mức thuế.

Kết quả: Người tiêu dùng chịu toàn bộ thuế

Đường cung hoàn toàn không co giãn theo giá, thuế không làm tăng giá thị trường.

Kết quả: Nhà sản xuất chịu toàn bộ thuế

 

Trợ cấp

* Trợ cấp có thể xem như một khoản thuế âm.

* Trợ cấp là một hình thức hỗ trợ cho sản xuất hay tiêu dùng.

Đường cầu hoàn toàn co giãn theo giá, trợ cấp không làm giảm giá thị trường

Đường cầu hoàn toàn không co giãn theo giá,  giá thị trường giảm đúng bằng mức trợ cấp

Download toàn bộ bài viết tại đây

Kinh tế vi mô - Độ co giãn của cầu

 __________________________________________________________

Định nghĩa độ co giãn:

Độ co giãn đo lường sự nhạy cảm của người tiêu dùng, biểu hiện qua sự thay đổi lượng cầu khi giá hàng hóa, thu nhập của người tiêu dùng, giá của các hàng hóa có liên quan thay đổi.

Do đó, độ co giãn của cầu có thể chia ra làm ba loại:

- Độ co giãn của cầu theo giá.

- Độ co giãn của cầu theo thu nhập.

         -Độ co giãn chéo của cầu theo giá.

1. Độ co giãn của cầu theo giá

Khái niệm

Độ co giãn đo lường sự nhạy cảm của người tiêu dùng, biểu hiện qua sự thay đổi lượng cầu khi giá hàng hóa thay đổi.

Độ co giãn là tỷ lệ % thay đổi trong lượng cầu khi P sản phẩm thay đổi 1% với điều kiện các yếu tố khác không đổi.

Công thức tính độ co giãn của cầu theo giá

Ví dụ

Cho hàm cầu là Q = 100 – 7P. Tính độ co giãn của cầu tại mức giá P = 10.

 Khi P = 10 thì Q = 30.

 Theo công thức độ co giãn điểm:

E_D = P/Q x (DQ/ DP) = 10/30 x (-7) = - 2,33

Sự thay đổi độ co giãn trên đường cầu

- E_D < 0 (do quan hệ giữa P và Q là nghịch biến)

- E_D không có đơn vị tính

- E_D < -1 cầu co giãn nhiều

- E_D > -1 cầu co giãn ít

- E_D = -1 cầu co giãn một đơn vị

- E_D = - ∞ cầu co giãn hoàn toàn (nằm ngang)

- E_D = 0 cầu hoàn toàn không co giãn (thẳng đứng)

Khi di chuyển xuống dưới đường cầu, độ co giãn càng giảm

 

Những nhân tố chính ảnh hưởng đến E_D

_- Tính thay thế của hàng hóa

- Thời gian

- Tỷ phần chi tiêu của hàng hóa trong thu nhập

- Vị trí của mức giá trên đường cầu

- Tính chất của hàng hóa

2. Độ co giãn của cầu đối với thu nhập

Độ co giãn của cầu theo thu nhập là % thay đổi của lượng cầu  khi thu nhập thay đổi 1 % ( các yếu tố khác không đổi)

                  E_I = %ΔQ/%ΔI

         Hoặc  E_I = ΔQ/ ΔI x I/Q

Tính chất của E_I

- E_I < 0 : Hàng cấp thấp

         - E_I > 0 : Hàng thông thường

- E_I < 1 : Hàng thiết yếu

- E_I > 1 : Hàng cao cấp

3. Độ co giãn chéo của cầu theo giá

Độ co giãn chéo của cầu theo giá là % thay đổi của lượng cầu mặt hàng này khi giá của mặt hàng kia thay đổi 1% (với điều kiện các yếu tố khác không đổi).

E_XY = %ΔQ_x/%ΔP_Y

Hoặc    E_XY = ΔQ_X/ΔP_Y x P_Y/Q_X

- E_XY = 0 : hai mặt hàng không liên quan

- E_XY < 0 : X và Y bổ sung cho nhau

- E_XY > 0 : X và Y thay thế cho nhau

Download toàn bộ bài viết tại đây

Kinh tế vi mô - Cân bằng cung cầu

___________________________________________________________________

Cân bằng thị trường là một trạng thái trong đó giá cả và sản lượng giao dịch trên thị trường có khả năng tự ổn định, không chịu những áp lực buộc phải thay đổi. Đó cũng là trạng thái tạo ra được sự hài lòng chung của cả người mua lẫn người bán. Tại mức giá cân bằng, sản lượng hàng hoá mà những người bán sẵn lòng cung cấp ăn khớp hay bằng với sản lượng mà những người mua sẵn lòng mua (vì thế, sản lượng này cũng được gọi là sản lượng cân bằng).

Kết hợp đường cung và cầu thị trường trong cùng một biểu đồ, ta có:

Giá (P)	Lượng cầu (QD)	Lượng cung (QS)
C	20	5
10	15	15
15	10	25
20	5	35

Ta có thể thấy rằng đường cung và cầu thị trường cắt nhau tại mức giá 10 và lượng là 15. Giá và lượng này biểu thị sự cân bằng mà ở đó lượng cung bằng với lượng cầu. Khi đó, điểm cân bằng được xác lập, tương ứng với điểm E trong biểu đồ dưới đây. Tại mức giá này, người mua và người bán có thể mua và bán với số lượng bất kỳ theo mong muốn. Một khi, giá cân bằng đạt được thì không có lý do nào làm cho giá tăng lên hay giảm xuống (trừ khi có sự thay đổi cung và cầu hàng hóa).

Điểm cân bằng E (PE, QE) có thể được xác định tại mức giá PE, mà ở đó lượng cung (QS)

bằng với lượng cầu (QD). Khi đó, PE  gọi là giá cân bằng và QE là lượng cân bằng.

Giả sử, thị trường có hàm cung và hàm cầu như sau: Hàm cầu:   QD = 25 – P và

Hàm cung: QS = -5 + 2P

Điểm cân bằng E (PE, QE): QD = QS

⇒ 25 − PE    = −5 + 2PE

⇒ PE    = 10, và Q E    = 15

Vậy, điểm cân bằng được xác định tại E (10, 15).

Nếu giá bán cao hơn mức giá cân bằng, thặng dư sẽ xảy ra (do lượng cung vượt quá lượng cầu). Tình huống này minh họa trong biểu đồ dưới. Sự thặng dư buộc các doanh nghiệp phải giảm giá cho đến khi không còn thặng dư nữa (điều này xảy ra tại mức giá cân bằng 10).

 Nếu giá bán dưới mức giá cân bằng, thì thiếu hụt xảy ra (do lượng cầu vượt quá lượng cung). Điều này được minh họa trong biểu đồ dưới đây). Khi thiếu hụt xảy ra, thì các nhà sản xuất sẽ tăng giá bán. Giá bán sẽ tiếp tục tăng cho đến khi không còn thiếu hụt nữa và khi đó giá bán sẽ đạt đến giá cân bằng là 10.

Download toàn bộ bài viết tại đây